học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách hồ chí minh

Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí
Ngày đăng 09/07/2020 | 16:01  | Lượt xem: 35

Trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh có tư tưởng về tiết kiệm. Tư tưởng Hồ Chí Minh về tiết kiệm có giá trị khoa học và nhân văn to lớn. Giá trị đó thể hiện rõ nét ở sự giải thích mới của Người về vai trò, nội dung của tiết kiệm, về đối tượng và giải pháp thực hành tiết kiệm. Trong bối cảnh sự lãng phí tràn lan hiện nay, tư tưởng Hồ Chí Minh về tiết kiệm càng trở nên giá trị và mang tính thời sự.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nêu cao tinh thần gương mẫu, Người là tấm gương lớn về lối sống giản dị, thực hành tiết kiệm. Theo Người: “Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách, đạo đức. Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước… Hô hào dân tiết kiệm, mình phải tiết kiệm trước đã. Đồng chí ta phải học lấy bốn đức cách mạng: cần, kiệm, liêm, chính”. Chính vì vậy, lời kêu gọi tiết kiệm, chống lãng phí của Người có sức lan tỏa và ảnh hưởng tích cực đến toàn thể cán bộ, chiến sĩ và nhân dân.

Về thực hành tiết kiệm, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: tiết kiệm là “không xa xỉ, không hoang phí, không bữa bãi”. “Tiết kiệm không phải là bủn xỉn, gặp việc đáng làm cũng không làm, đáng tiêu cũng không tiêu, mà những việc ích lợi cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của cũng vui lòng”, Tiết kiệm là tích cực. “Tiết kiệm không phải là ép bộ đội, cán bộ và nhân dân nhịn ăn, nhịn mặc. Trái lại, tiết kiệm cốt để giúp vào tăng gia sản xuất, mà tăng gia sản xuất là để dần dần nâng cao mức sống của bộ đội, cán bộ và nhân dân. Nói theo lối khoa học, thì tiết kiệm là tích cực, chứ không phải là tiêu cực”.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nội dung của tiết kiệm rất rộng, bao gồm tiết kiệm của cải vật chất, tiết kiệm thời gian, tiết kiệm sức dân, tiết kiệm nhân tài, tiết kiệm lời

Thứ nhất là tiết kiệm của cải vật chất. Tiết kiệm trong chi tiêu để vừa đảm bảo sinh hoạt tối thiểu, vừa có tích lũy, để dần dần từ nghèo thành đủ ăn, từ đủ ăn thì thành khá giàu, từ khá giàu thành giàu thêm. Như vậy, tiết kiệm của cải suy cho cùng là chi tiêu hợp lý, chi tiêu phải thấp hơn so với khả năng cho phép để tạo ra sự tích lũy vật chất cho cá nhân cũng như xã hội.Tiết kiệm là quyết không để của cải vật chất bị thất thoát vào những việc lãng phí vô ích. Tiết kiệm nhưng sức dân vẫn phải được nuôi dưỡng, chế độ sinh hoạt của bộ đội chiến sỹ vẫn phải được đảm bảo theo phương châm “ăn no, đánh thắng”. Hồ Chí Minh chỉ ra mục đích nhân văn của kiệm: “Chúng ta phải chặt chẽ hơn nữa trong việc dùng tiền dành dụm của chúng ta, để tiến nhanh tới cuộc sống no ấm, đầy đủ cho mọi người” Như vậy, trong tư tưởng Hồ Chí Minh, tiết kiệm của dân để làm lợi cho dân, chứ không phải để cống nộp cho quan. Đây là nét đặc sắc trong tư tưởng của Hồ Chí Minh về tiết kiệm.

Thứ hai là tiết kiệm thời gian. Thời gian cũng chính là tiền bạc, thậm chí thời gian còn quý hơn tiền bạc. Thời gian và sự làm việc tích cực sẽ đẻ ra tiền bạc, nhưng tiền bạc vẫn không thể mua được thời gian, không thể kéo thời gian quay trở lại. Người viết: “ai đưa vàng bạc vứt đi là người điên rồ. Ai đưa thời giờ vứt đi là người ngu dại” Mỗi người cần phải tiết kiệm thời gian của mình cũng như thời gian của người khác. Để tiết kiệm thời gian phải giữ vững kỷ luật lao động trong 8 giờ vàng ngọc, phải sắp xếp công việc một cách khoa học, phải hạn chế việc họp hành kéo dài mà không hiệu quả... Người căn dặn cán bộ, công chức: “Từ Chủ tịch, Chính phủ cho đến người chạy giấy, người quét dọn trong một cơ quan nhỏ, đều là những người ăn lương của dân, làm việc cho dân... Làm việc phải đến đúng giờ, chớ đến trễ, về sớm. Làm cho chóng, cho chu đáo. Phải nhớ rằng: Dân đã lấy tiền mồ hôi nước mắt để trả lương cho ta trong những thì giờ đó. Ai lười biếng tức là lừa gạt dân”

Thứ ba là tiết kiệm sức dânHồ Chí Minh viết: “Phải biết quý trọng sức người là vốn quý nhất của ta. Chúng ta cần hết lòng chăm sóc sức khỏe và sử dụng thật hợp lý sức lao động của nhân dân ta”]. Tiết kiệm sức dân có nghĩa là phân công lao động hợp lý, tổ chức dây chuyền sản xuất khoa học.Tiết kiệm sức dân còn có nghĩa là không phô trương hình thức, không làm những công trình chưa thực sự cần thiết. Tiết kiệm sức dân đòi hỏi phải xóa bỏ tư tưởng “nước sông, công lính” - tư tưởng của những kẻ tự cho mình quyền “ăn trên, ngồi trốc”, cai trị nhân dân.

Tiết kiệm sức dân còn là tiết kiệm xương máu của bộ đội, chiến sỹ và nhân dân. Trong cuộc đấu tranh cách mạng để giành và giữ độc lập dân tộc, sự hy sinh xương máu của bộ đội, chiến sỹ và nhân dân là điều khó tránh khỏi. Mặc dù buộc phải tiến hành các cuộc chiến tranh, nhưng với lòng yêu thương con người sâu sắc, Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc tiết kiệm xương máu của bộ đội, chiến sỹ và nhân dân. Hồ Chí Minh từng nói về sự hy sinh của những người lính: “Trong công cuộc kháng chiến cứu nước, nhân dân hy sinh là hy sinh một phần của cải và thời giờ. Của cải hết có thể làm ra, thời gian qua, thời gian lại đến. Nhưng bộ đội hy sinh là hy sinh xương máu. Có khi hy sinh cả tính mệnh. Cụt chân gãy tay, chân tay không thể mọc lại; người chết không thể sống lại. Đó là sự hy sinh tuyệt đối”

Thứ tư là tiết kiệm nhân tài. Kế thừa quan điểm “hiền tài là nguyên khí quốc gia” của ông cha, Hồ Chí Minh chủ trương tiết kiệm nhân tài bằng cách phân công công việc đúng sở trường của từng người và vận động mọi nhân tài ra gánh việc nước. Vì mỗi con người đều có sở trường và sở đoản nên người lãnh đạo phải tuỳ tài mà dùng người, tránh dùng người theo kiểu thợ rèn thì bảo đi đóng tủ, thợ mộc thì bảo đi rèn dao.Hồ Chí Minh yêu cầu:“Tài to ta dùng việc to, tài nhỏ ta cắt làm việc nhỏ, ai có năng lực về việc gì ta đặt ngay vào việc ấy Trong nhân dân không thiếu người tài, vấn đề là ở chỗ người lãnh đạo có muốn dùng và có đủ tâm đức quy tụ người tài hay không, có vượt qua căn bệnh hẹp hòi để sử dụng người tài hay không. Ngay sau Cách mạng tháng Tám, Hồ Chí Minh đã công bố “chiếu cầu hiền tài” khi viết bài Nhân tài và kiến quốc và bài Tìm người tài đức. Người nói: “Nước nhà cần phải kiến thiết. Kiến thiết phải cần có nhân tài. Tư tưởng tiết kiệm nhân tài, trọng dụng nhân tài không chỉ là biểu hiện của sự khôn ngoan chính trị của Hồ Chí Minh, mà còn là biểu hiện của chủ nghĩa nhân văn sâu sắc của Người.

Thứ năm là tiết kiệm lời. Tiết kiệm đối với Hồ Chí Minh còn là tiết kiệm lời. Phương châm hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh là “nói thì phải làm”, “nói ít, làm nhiều, chủ yếu là hành động”. Đó là biểu hiện của tư tưởng tiết kiệm lời. Yêu cầu tiết kiệm lời được Hồ Chí Minh đặt ra với từng cá nhân cũng như toàn bộ tổ chức Đảng. Với mỗi cá nhân, Hồ Chí Minh yêu cầu: “nói ít, bắt đầu bằng hành động”.Với các cơ quan đoàn thể, Người khuyên không nên họp nhiều, phải hết sức tránh “tình trạng là hội mà không nghị, nghị mà không quyết, quyết rồi mà không làm”.

Tiết kiệm là một phẩm chất đạo đức cá nhân. Trong cuộc sống sinh hoạt đời thường cũng như trong công việc, cơ quan nào cũng cần và có thể tiết kiệm, người nào cũng có thể và cũng nên tiết kiệm. Dù toàn dân phải tiết kiệm nhưng tùy thuộc vào công việc cụ thể mà mỗi người, mỗi cơ quan cần thực hiện tiết kiệm một cách khác nhau. Bộ đội phải tiết kiệm súng đạn; công nhân phải tiết kiệm máy móc, nguyên liệu sản xuất; cán bộ hành chính phải tiết kiệm thời gian, giấy mực; cán bộ và chiến sĩ quân nhu phải tiết kiệm thực phẩm; thầy thuốc phải tiết kiệm bông băng, thuốc men, đạo cụ; nông dân phải tiết kiệm con giống, phân bón, nước tưới; học sinh phải tiết kiệm giấy, bút... Ai cũng phải tiết kiệm thời gian, sức lực và tiền bạc của riêng mình. Sự cần thiết phải tiết kiệm không chỉ xuất phát từ yêu cầu đạo đức cá nhân, mà còn xuất phát từ yêu cầu của bộ máy và dây chuyền sản xuất. Trong bộ máy và dây chuyền đó, chỉ cần một kẽ hở tồn tại thì tiền bạc sẽ theo đó lọt ra ngoài và công phá mạnh mẽ vào toàn bộ hệ thống, làm kẽ hở ngày càng bung ra. Vì thế tất cả mọi người đều phải chung sức, đồng lòng thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. 

      Hồ Chí Minh yêu cầu cán bộ phải là lực lượng tiên phong trong cuộc thi đua thực hành tiết kiệm. Người viết: “Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước... Hô hào dân tiết kiệm, mình phải tiết kiệm trước đã” Tiết kiệm không đơn thuần là làm gương mà còn là đạo lý theo tinh thần “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”. Tất thảy mọi người đều muốn ăn ngon, mặc đẹp. Tuy nhiên, người nào ăn ngon, mặc đẹp bằng cách vơ vét của dân, ăn ngon mặc đẹp khi nhân dân còn lầm than, khốn khó thì người đó chưa có đầy đủ tính người. Khi cơm chúng ta ăn, áo chúng ta mặc đều là mồ hôi nước mắt của nhân dân thì mọi sự lãng phí đều làtội ác. Yêu cầu cán bộ, đảng viên phải đi tiên phong trong thực hành tiết kiệm để toàn dân noi theo là điểm mới trong tư tưởng Hồ Chí Minh về tiết kiệm.

Hồ Chí Minh đề ra hệ thống giải pháp toàn diện, hữu hiệu nhằm thực hành tiết kiệm. Hồ Chí Minh luôn đề cao nguyên tắc “xây đi đôi với chống” trong tu dưỡng đạo đức. Vì vậy theo Người muốn thực hành tiết kiệm thì toàn Đảng, toàn dân phải ra sức chống lãng phí. Do nguy cơ lãng phí hiện hữu mọi nơi, mọi lúc nên cuộc đấu tranh chống lãng phí phải được tiến hành một cách thường xuyên, triệt để, rộng khắp, có kế hoạch, có tổ chức, có lãnh đạo, có phương pháp. Tuyệt đối không được phát động phong trào rồi “đánh trống bỏ dùi” để tránh sự “nhờn thuốc” và làm nhân dân mất lòng tin vào Đảng và Chính phủ.

Hồ Chí Minh yêu cầu phải “đánh thông về tư tưởng” vì trong nhân dân và cán bộ vẫn tồn tại quan điểm sai lầm về lãng phí. Ví dụ, có nhiều người cho rằng tham ô là có tội, còn lãng phí chỉ là một khuyết điểm. Hồ Chí Minh nói rõ: “Lãng phí tuy không lấy của công đút túi, song kết quả cũng tai hại cho nhân dân, cho Chính phủ. Có khi tai hại hơn nạn tham ô”. Nó tai hại hơn bởi chỉ những cán bộ có chức có quyền mới có thể tham ô nhưng bất kể con người nào, ở vị trí nào cũng dễ dàng lãng phí tiền bạc, thời gian, sức lực của mình, của cơ quan và của xã hội. Sự thất thoát do lãng phí mang lại có khi còn lớn hơn sự thất thoát do tham ô.

Theo Hồ Chí Minh, để thực hành tiết kiệm mỗi người cần phải thường xuyên tiến hành tự kiểm điểm công tác thực hành tiết kiệm của mình trên tinh thần tự giác, phải dựa vào quần chúng và phải phát động phong trào thi đua của quần chúnvề tiết kiệm, phải thường xuyên kiểm tra, giám sát, tổng kết kinh nghiệm thực hành tiết kiệm, chống lãng phí của cá nhân và tập thể, phải nghiêm khắc kỷ luật những kẻ không chịu sửa lỗi dù đã bị nhắc nhở, phải khen thưởng những người làm tốt và khuyến khích những người đang cố gắng làm tốt. Khi quần chúng hiểu rằng, tiết kiệm vì lợi ích của họ, chống lãng phí cũng vì chính bản thân họ, quần chúng nhân dân sẽ tự ý thức mà khinh ghét sự lãng phí.

Ngày nay đất nước ta sau hơn 30 năm đổi mới đã có sự phát triển vượt bậc về kinh tế, nhưng công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí lại chưa tương xứng với những thành tựu kinh tế đạt được. Mặc dù đã có Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí , nhưng đến nay ở đâu cũng vẫn có sự lãng phí. Lãng phí nằm ở những dự án quy hoạch một cách tràn lan, những thất thoát lớn và không đồng bộ trong xây dựng kết cấu hạ tầng. Lãng phí là sự thua lỗ kéo dài của nhiều nhà máy quy mô ngàn tỷ đồng của các tập đoàn nhà nước, là đội ngũ công chức đông mà không mạnh. Lãng phí là do kỷ luật lao động lỏng lẻo; là tình trạng hội họp, lễ lạt, tiếp khách triền miên, là lối sống hưởng thụ vật chất, chạy theo hình thức bề ngoà..... Tất cả những hiện tượng đó đang đè nặng lên nguồn ngân sách eo hẹp của Nhà nước, làm hao tổn nguồn lực của nhân dân. Nếu khắc phục được những sự lãng phí to lớn đó, đất nước sẽ phát triển nhanh hơn, đời sống của nhân dân sẽ được nâng cao hơn. Trong bối cảnh sự lãng phí đang tràn lan hiện nay, tư tưởng Hồ Chí Minh về tiết kiệm càng trở nên giá trị và mang tính thời sự.

Nguyễn Văn Mạnh